Proljeće 2008

  Evropske religije - Bitke za posredništvo
   Lejla Panjeta
 
 

U zvaničnim verzijama istorije, a pogotovo u udžbeničkim simplificiranim objašnjenjima događaja i razvoja situacija iz prošlosti, značajno mjesto zauzima pojam reformacija i kontrareformacija (protureformacija) u kasnom srednjem vijeku u Evropi. Radi se o periodu kome je prethodilo doba velikih otkrića - kontitenata i naučnih saznanja - promjeni misli srednjovjekovnog čovjeka i renesansi u umjetnosti i promišljanju čovjekovog odnosa sa Bogom te mjesta koje je Crkva zauzimala kao posrednik u duhovnom životu srednjeg vijeka u Evropi. Čovjekova misao je sazrila u odnosu na mistificirana crkvena promišljanja i kategoričnost u pronalasku jedinog puta ka spasenju kroz svoje organe i institucije. Tada je nastupilo doba reformacije (promjene) Crkve. Tako je u udžbenicima denominiran jedan od najvećih pokolja u istoriji čovječanstva.
Jezičko značenje pojma «reformacija», koje je dato događajima u Evropi u 16. vijeku, može se primijeniti i na krvavi rat u Bosni i Hercegovini i agresiju koja je izvršena na međunarodno priznatu zemlju 1992. godine. Genocid, rat i agresija ovdje mogu se nazvati  Reformacija Jugoslavije. Istina je zapravo da se Crkva nije promijenila (reformirala), već da je početkom 16. vijeka iz različitih centara u Zapadnoj Evropi izvršen simultani napad na Crkvena učenja i načine njenog djelovanja, te da su se desila otcjepljenja  od onoga što je ostalo kao zvanična katolička religija i što kao takvo postoji i danas, te predstavlja pojam Crkve (Vatikana). Ne mirnim, već krvavim protestima napravljena je nova religija na bazi stare, koja se naziva protestantizam. Protesti su trajali oko trideset godina, a nisu se vodili govorima i okupljanjima, već vatrom i sjekirom.

La Rochelle
Luka na Atlantskoj obali Francuske i pitoreskne srednjevjekovne zidine starog grada danas ničim ne odaju svoju krvavu opsadu, po kojoj je grad poznat.  Izuzev protestantskog muzeja, koji svjedoči o hugenotima La Rochella, grad je naizgled tipična francuska provincija. Naizgled, jer se ispod svakodnevne površine kriju duhovi leševa iz 1628. godine. Međutim, kada nastupi oseka u dužini od nekoliko desetina metara, uočljivi su ostaci starog nasipa, kojim je zaljev prema luci odsječen od mora. Nasip je podigao kardinal Richelieu 1627. godine i na taj način započeo opsadu La Rochella. Radnja romana «Tri mušketira» počinje tri godine ranije, a jedno poglavlje dešava se u šumarcima oko ovog grada tokom opsade. Potpuno irelevantno za radnju romana, pa čak i nedovoljno pojašnjeno istorijsko-političkom pozadinom, ovo pominjanje La Rochella jedno je od onih po kome je grad veoma poznat. Manje su poznate «brojke» koje se mogu vidjeti u protestanskom muzeju ovog grada, prema kojima je u području La Rochella i luci boravilo 25.000 stanovnika prije opsade, dok ih je po ulasku Luja 13. i kardinala Richelieua  ostalo 4.000.
La Rochelle bio je u 16. vijeku država unutar države. Sa većinskim protestantskim stanovništvom i velikom lukom predstavljao je istureno odjeljenje Kraljičine imperije. Na susjednim otocima Il de Re i Oleron vodile su se sporadične borbe između engleskih trupa i legalnih trupa francuskog kralja. Dugo vremena pitanje La Rochella mučilo je francusku katoličku vlast, budući da se radilo o samostalnoj teritoriji kojom su upravljali protestanti i u kojoj je ulazak kralju bio uvijek neizvjesnog ishoda. La Rochelle se suprotstavljao nametnutim porezima od strane katoličke vlasti, a saveznika našao u Vojvodi od Buckinghama, što je dovelo Englesku i Francusku na rub rata 1627. godine. Engleska flota dotrčala je u pomoć svojim pristalicama i braći po vjeri (francuskim protestantima) te su tako izbili sukobi oko luke La Rochelle, pri čemu su susjedni otoci postali engleska baza.
Kardinal Richelieu organizira opsadu grada iz unutrašnjosti, tako da je jedini put spasa za stanovnike bio prema moru. Uskoro se na horizontu pojavljuje nasip–brana, koja vodi od jednog kraja zaljeva do drugog, sa temeljima duboko u moru, na taj način stavljajući grad u potpuni obruč. Arhitekt nasipa, Robert Melezeau, pod vodstvom kardinala potpuno blokira obalu ovom morskom branom i zatvara luku 12. oktobra 1627. godine. Engleska flota odoljela je napadima, no nije u stanju probiti obruč sa mora. Stotine brodova uništeno je u samom ulasku u luku. Konačno, Englezi se povlače i grad je prepušten potpunoj izolaciji.
Postoje neprovjerena svjedočanstva o kanibalizmu koji se pojavio u gradu. Tu nema vode, hrane, a bolesti i zaraze bujaju. Opsada traje godinu dana i tačno 27. oktobra 1628. godine gradonačelnik Jean Guiton priznaje poraz. U grad ulazi katolička armija francuskog kralja i, suprotno očekivanjima odmazde nad stanovništvom, imenuje gradonačelnika kapetanom Kraljevske mornarice. Stoljeće protestantizma i hiljade mrtvih protestanata u opsadi zamijenilo je oživljavanje katoličanstva i naseljavenje katolika u La Rochelle. Ali i danas iz ovog grada postoje dva dnevna leta za London.
«Lempriereov rječnik», bestseler Lawrenca Norfolka, na intrigantan način ulazi pod atlantske vode koje okružuju La Rochelle. Pojava crnog anđela, djeteta samoubice, kao alegorija na opsadu Masade, u kojoj je jevjersko stanovništvo izvršilo kolektivno samoubistvo prije pada grada pod rimsku vlast, govori o razmjerama ovog krvoprolića u kome je sagorjela nevinost i naivnost čovjekove misli u srednjem vijeku.

Martin Luther
Plamen koji je zapalio cijelu Evropu i odveo je u tridesetogodišnje vjerske ratove protiv Rimokatoličke crkve, rodio se u Wittenbergu u Njemačkoj 1517. godine, kad je na vratima glavne crkve osvanulo 95 teza (prijedloga) reforme Crkve potpisano rukom tamošnjeg profesora Univerziteta i svećenika Martina Luthera.  Kao pripadnik augustinskog svećeničkog reda iz Erfurta 1507. godine Martin Luther odlazi na kratko u Rim, prijestolnicu Božijeg spasenja, koje se tu i konkretno može kupiti za novac. Relikvije, ispovijesti, oprosti, pasoši za Raj i spasenja na listu papira – sve se to prodaje u Rimu. Hrišćani širom svijeta nisu upoznati sa osnovama svoje religije, budući da ne poznaju latinski jezik, kojeg su privilegovani tumačiti samo svećenici. Tako se spasenje i posredovanje kod Boga nudi širokim masama u propagandnim govorima svećenika, a bit hrišćanstva ostaje mistična i neuhvatljiva neukim vjernicima. Vidjevši cirkus navodnog čistilišta koji se nudi za svakoga ko ima previše grijeha, što povlači činjenicu da ima isti omjer novca, Martin Luther se vraća u rodnu Njemačku propovijedajući u Wittenbergu neposredni odnos sa Bogom, ljubav božiju i otkupljenje kod Isusa, boreći se sa relikvijama i ikonografijom koju kanonizuje Crkva. Svoje reforme okačio je jednog jutra na vrata Crkve, što je značilo zvanično neslaganje sa najvišim religijskim autoritetom, koji je uzurpirao pravo na zastupništvo samog Boga. Lutherova pobuna bila je odraz njegovih svađa sa Bogom, kojeg je u to vrijeme u svijesti ljudi predstavljala samo Crkva. U protestantizmu ova borba postaje opravdanje za sve. Osnov novog učenja je borba sa Đavlom u sebi budući da Luther tumači da je Bog blag, milostiv i spreman na oprost. Luther predlaže reformu Crkve i ukidanje idololopoklonstva, koja je osnov za kapital Crkve, koja svoju moć može održati jedino kroz gradnju još većih crkvi i stvaranjem još veće mističnosti unutar njih. To je moguće samo ukoliko se ljudi drže u neznanju.
U to vrijeme u Njemačkoj pojavljuje se i prva štamparija, koja omogućava da Lutherove reforme dopru do velikog broja ljudi. Na kongresu u Wormsu 1521. godine, gdje je Luther pozvan da se izrekne javno izvinjenje Crkvi, desilo se suprotno. Luther je insistirao da se Biblija učini dostupnom običnim ljudima i prevede na jezike kojim vjernici govore. Ta ideja se svidjela knezovima Njemačke, pa je car morao da pristane na Bibliju na njemačkom i novu religiju koju je preveo sam Luther u izgnanstvu. U međuvremenu su izbili nemiri u Njemačkoj između zvanične Crkve i naroda, predvođenog svećenicima sa Wittenberga i masom koja je kao puštena sa lanca utaživala svoju potrebu za ubijanjem i osvetom.
Vidjevši da im nebo nije palo na glavu kada su zapalili prvu crkvu i razbili prvi kip, rat protiv Crkve se raplamsao cijelom Evropom. Pokolj, palež i pustoš su rezultati «reformacije» Crkve. Ni sam Luther nije zadovoljan ovim ishodom, međutim da bi se stvari promijenile, bilo je potrebno mnogo prolivene krvi. Oženivši se Katarinom von Bora, sa kojom je imao šetero djece, udario je temelj potpuno novoj religiji koja je bazirana na učenjima Krista. Težio je za jedinstvom hrišćanstva, ali ne po cijenu služenja Crkvi. Nažalost izazvao je poptuno suprotan efekat, propovijedajući da ljudi trebaju jedino odgovarati Božijem, a ne Rimskom zakonu. Luther je uticao na religiju, privredu, politiku, obrazovanje i muziku u 16. vijeku, a njegov prijevod Biblije je temelj njemačkog jezika. Danas u svijetu ima oko 540 miliona «reformiranih» hrišćana.

Tekst u integralnom obliku možete čitati u štampanom izdanju "Odjeka".