Ljeto 2007

  Problem „kvantiteta“ u priči o kvalitetu
 
 
 

Osvrt na studiju Bode Webera „Kriza univerziteta i perspektive mladih naučnika u Bosni i Hercegovini“
Zoran Ergarac

     
Na Filozofskom fakultetu u Banjaluci i Fakultetu političkih nauka u Sarajevu (između ostalih) nedavno su održane prezentacije studije „Kriza univerziteta i perspektive mladih naučnika u BiH“ njemačkog sociologa Bode Webera, gdje se još jednom pokazalo da je „učestvovanje“ u razgovorima o reformi visokog obrazovanja i o bolonjskom procesu uslovljeno „šarenim“ shvatanjem pojma same reforme. Počevši od zaštite etnonacionalnog „interesa“ u nacionalno-prosvjetiteljskom obrazovnom konceptu do zagovaranja zajedničkog evropskog obrazovnog prostora prema bolonjskim principima, kao svojevrsno vezivno tkivo suprotstavljenih shvatanja obrazovnog „prostora“ zagovarača jedne ili druge koncepcije može se uzeti shvatanje izbora između mnoštva ponuđenih opcija u obrazovnom prostoru BiH kao tla na kojem je kompromis moguće postići u okviru neoliberalnog koncepta slobodne razmjene, privatizacije, neometanog formiranja cijena na tržištu i veoma ograničene državne regulacije. Neoliberalni pristup ovdje se uzima kao ključ za razumijevanje porasta kvantiteta obrazovnog prostora BiH, tj. hiperprodukcije diploma i naučnih zvanja, drastičnog porasta broja studenata i studijskih programa. Ovdje je cilj osvrnuti se na Weberovu studiju  u onim njenim crtama u kojima se izlaže istorijska sociologija ideje o reformi obrazovanja koju je jugoslovenska inteligencija ostvarivala kroz nekoliko kriznih etapa, od kojih je posljednja -  suprotstavljanje koncepta nacionalnog (etnizovanog) univerziteta i bolonjskih principa - svoju podlogu na domaćem tlu našla u drastično naraslom kvantitetu obrazovnog prostora uzrokovanim hipreprodukcijom u obrazovnom prostoru kako u državnom, tako i u privatnom sektoru. 

Nekadašnja socijalistička reformska ideja o društvenoj prevlasti inteligencije zamijenila je ideologizovani „kvalitet“ akademsko-partijskih kadrovskih rješenja ideologizacijom kvantiteta koji u domenu neoliberalne paradigme prilagođavanja kako nacionalnom, tako i evropskom tržištu rada treba da ponovo obrazuje mase u cilju popravljanja statističke slike o „neobrazovanosti“ u Bosni i Hercegovini koja se sada ne koristi za državno planiranje već za poređenje sa evropskim „obrazovanim“ (ne obrazovnim) prostorom . Takvu ideologizaciju „obrazovanosti“ Weber primjećuje u istorijskom razvoju univerziteta u drugoj polovini prošlog vijeka:

Veliki broj pripadnika partijskog, državnog i privrednog vodstva u periodu neposredno nakon Drugog svjetskog rata pojavio se na univerzitetima da bi nadoknadio nedostatak formalnih obrazovnih kvalifikacija, što će dovesti do nastanka fenomena tzv. „partijske diplome“. Naime, univerzitetska diploma je postala preduslov za socijalnu mobilnost te za uspon unutar partijsko-državnog aparata. Medutim, u poređenju s razvojem u zapadnim društvima, sama diploma predstavljala je nužan, ali ne i dovoljan uvjet za društvenu promociju, jer za to su, u krajnoj liniji, bile potrebne druge vrste „kvalifikacija“, poput političko-ideološke lojalnosti i određene društvene „veze“.

Tekst u integralnom obliku i bilješkama možete pročitati u štampanom izdanju ”Odjeka”