Proljeće 2007

METAFIZIČKI MELEM
Tekst prikaza rada Nevada Kahterana objavljen u: Les Etudes Traditionnelles (Drevno učenje) Etudes Traditionnelles u novom izdanju izdavačke kuće Editions traditionnelles
  Charles Saint-Colombe
 
 

U dramatičnom kontekstu Bosne i Hercegovine, u kojem kršćani i muslimani još nisu vidali svoje rane, “tradicionalna misao” čiji su “suvremeni predstavnici” René Guénon, Frithjof Schuon i Seyyed Hossein Nasr možda predstavlja pravi “metafizički melem” za put ka pomirenju koje se ne bi zasnivao samo na priznavanju zajedničkih političkih i ekonomskih interesa, nego na autentičnom duhovnom zbližavanju. To je teza mladog znanstvenika i istraživača Nevada Kahterana, koji smatra da bi Bosna i Hercegovina mogla biti model “globalnog sela” podijeljenog religijskim sukobima, ali i “plodno tlo” za novi pluralizam religija primjenljiv na nivou planete...
Stara ideja “ezoterijskog ekumenizma” koju je formulirao Henry Corbin 1973. godine,1 dobila je neočekivan odjek u ovom djelu proizišlom iz pera jednog muslimana, hafiza, mladog profesora filozofije na Sarajevskom univerzitetu (Bosna i Hercegovina) i perfektnog anglofoniste s kojim sam svakodnevno razgovarao, tokom mjesec dana, 2006. godine. Djelo Nevada Kahterana je izlaganje o perenijalnoj filozofiji, od Renesanse do naših dana, dopunjeno analizom njegovih susreta sa nekim modernim misliocima. Autor se posebno interesuje za Marcilea Ficina, Pica de la Mirandolu, Agostinoa Steucoa, Leibniza i, nama nešto bližeg, Karla Jaspersa. On također perenijalnu filozofiju suprotstavlja “relativizmu” američkog filozofa Richarda Rortyja, teoričara pragmatizma. Jedna od originalnosti ovog djela je to što autor pomjera perenijalnu struju i što je tumači u odnosu na misao, filozofiju i mistiku muslimana. Konačno, ova knjiga je iznad svega predstavljanje i analiza djela triju glavnih predstavnika suvremenog perenijalizma Renéa Guénona, Frihjofa Schuona i Seyyeda Hosseina Nasra koju je učinio muslimanski mislitelj čija ga široka kultura, bogatstvo misli i dubina kritike ubrajaju među najblistavije tumače tradicionalne misli. Od Guénonovog mišljenja, Nevad Kahteran uglavnom izdvaja opoziciju metafizičkog univerzalizma i modernog relativizma ideji prvobitne Tradicije, što zauzima dva prva poglavlja njegovog djela.

"Zemlja beskrajnih nadahnuća"
Mjesto na kojem je nastalo ovo djelo (doktorska je teza odbranjena na Sarajevskom univerzitetu 2001. godine) dvostruko je originalno: Bosna i Hercegovina je jedna regija u Evropi u kojoj islam i kršćanstvo jedan pored drugog žive preko hiljadu godina (Turci muslimani su se naselili na sjever današnje Bugarske već u XII stoljeću) i u kojoj su se razvile brojne mističko-gnostičke struje (bogumilizam kod kršćana i različiti oblici sufizma kod muslimana). Ali to je i zemlja u Evropi koja je u XX stoljeću, između 1992. i 1995. godine, preživjela jedan od najstrašnijih religijskih ratova koji je suprotstavio kršćane i muslimane. Ta zemlja je za Nevada Kahterana, koji citira jednog od svojih prijatelja kada to kaže, “zemlja beskrajnih nadahnuća”, jer je sada potrebno sve rekonstruirati na njenom prostoru ”koji je ponovo postao plodno tlo za pluralizam religija i za pomirenje abrahamskih obitelji” (str. 230). Guénon, Schuon i Nasr se, u takvom dramatičnom kontekstu u kojem kršćani i muslimani još nisu vidali svoje rane, pojavljuju kao filozofsko i mističko rješenje, kao metafizički melem za put ka pomirenju koje se ne bi zasnivalo samo na priznavanju zajedničkih političkih i ekonomskih interesa, nego na duhovnoj bliskosti koja nas uči da su svi, kršćani i muslimani (Kahteran tu također navodi i jevreje) na istom putu, samo prividno različitom, ali koji vodi ka istom cilju. Međutim, autorovo razmišljanje ide još dalje, jer on Bosnu i Hercegovinu smatra modelom “globalnog sela” podijeljenog međureligijskim nesuglasicama, ali koje danas predstavlja plodno tlo za novi pluralizam religija primjenjiv na nivou planete. Ideju “ezoterijskog dijaloga” formulirao je u Bosni nekoliko godina ranije jedan drugi Bošnjak, Rešid Hafizović, prevodilac djela Renéa Guénona, specijalista sufizma i predavač na Fakultetu islamskih nauka u Sarajevu.2 On je 2002. godine rekao da je međureligijskom dijalogu potrebna jedna nova paradigma koja bi uzimala u obzir ezoterijske tradicije judaizma, kršćanstva i islama, paradigma koju on opisuje kao “neku vrstu ezoterijskog dijaloga”.
“Taj dijalog”, piše on, “jedini je uspio dostići metafizičku dimenziju koju religo perennis i sophia perennis nazivaju transcedentalnim jedinstvom religijskih oblika, koji se na različite načine razvijaju kroz svetu istoriju. Samo takav model može nam pomoći da u licu svakog ljudskog bića prepoznamo našeg bližnjeg, jer nas to lice posmatra Božjim očima koje su potom presvučene religijom, kulturom i osobenostima civilizacije...”.3

"Ezoterijski ekumenizam"
Nevad Kahteran je preuzeo ideju o “ezoterijskom dijalogu” koju je razvio i zatim ga je preimenovao u “ezoterijski ekumenizam”: “perenijalisti su vrlo osjetljivi na ono što je svim ljudima zajedničko, što ih navodi da se usredsrede na svoje sličnosti i da odbace različitosti i suprotnosti kroz ideju “ezoterijskog ekumenizma” ” (str. 227). Autor čak smatra da ezoterijski ekumenizam treba poslužiti u spašavanju današnjeg svijeta, koji je rascijepljen između destruktivnog modernizma i religijskih sukoba.
Filozofska vizija Nevada Kahterana je, na izvjestan način, odgovor na projekat Henryja Corbina o stvaranju “elite naučnika istraživača ujedinjenih u potpuno novu vrstu univerziteta”. To je projekat koji se, između ostalog, konkretizirao osnivanjem Ivanjskog univerziteta u Jeruzalemu (Međunarodni centar komparativnih duhovnih istraživanja), 1974. godine.4 Ipak ostaje suštinska razlika između Corbinovog projekta i projekta našeg bošnjačkog perenijaliste, a to je da je ezoterijski ekumenizam, koji je u manjoj mjeri prisutan kod Corbina, kod Kahterana zapravo pokretač religijskog dijaloga među svim ljudima.
Nevad Kahteran, koji je trenutno gostujući profesor (Fulbright Visiting Scholar) na Univerzitetu Hawai-Manoa u Honolulu, Sjedinjene Američke Države, nastavlja svoje intelektualno istraživanje upoređujući istočnjačke i zapadnjačke filozofije u želji da dokaže kako su putevi zen budizma i taoizma isti kao i kod sufizma i kršćanskog ezoterizma, te kako ezoterijski ekumenizam prelazi okvire religija Svete knjige.

S francuskog prevela: Timka Grahić

Bilješke:
1 U njegovom djelu “Pour une nouvelle chevalerie”, Pitanje, br. 1, IV semestar 1973.; citirao Xavier Accart u tekstu: “Identité et Théophanie, René Guénon (1886-1951) et Henry Corbin (1903-1978)” objavljenom u: Politica Hermetica, Paris, LAge dHomme, 16, 2002., 196 str.
2 O bošnjačkom perenijalnom miljeu i o nekoliko drugih lektora i prevodilaca R. Guénona, Martina Lingsa, Titusa Burckhardta i S. H. Nasra na bosanski, vidjeti studiju Christiana Moea, “A “Bosnian Paradigm” for Religious Tolerance? The Local as a Sacred Model for Global Society”, saopćenje na kolokvijumu EASR 3, Bergen, 2003.
3 Izvedeno iz njegove knjige “Muslimani u dijalogu s drugima i sa sobom: Svijetopovijesne i hijeropovijesne paradigme” (Sarajevo, El-Kalem, 2002.) citirao Christian Moe, loc. cit.
4 Xavier Accart, loc. cit., str. 196

Tekst u integralnom obliku i bilješkama možete pročitati u štampanom izdanju ”Odjeka”